مقدمه:
در اغلب اوقات تامین کسری کالای پروژه ها به علت مقدار کم سفارش و فوریت تامین، از بنگاه ها و فروشگاه ها صورت می¬گیرد که معمولا از بازرس کارفرما (خریدار) و یا بازرس شخص ثالث جهت بازرسی وتائید کالا دعوت بعمل می¬آید.
تا کنون گزارشات بازرسی متعددی دریافت گردیده که حین بازرسی کالا در محل فروشگاه ها و یا انبار، ابهامات،مشکلات و بعضا مغایرت هایی مشاهده شده است. در این مقاله به مشکلات عمده بازرسی کالا در محل¬هایی به غیر از کارگاه یا کارخانه سازنده پرداخته می¬شود.در اینجا نویسنده به عنوان بازرس کالا نظرات خود را صرفا به لحاظ تجربه از دیدگاه شخصی بیان می نماید و انتظار می-رودخوانندگان محترم با بیان نظرات خود در تکمیل این مقاله بکوشند.
****************************************************************************************************
معمولا در خواست (اعلامیه)بازرسی به همراه لیست کالاهای مورد سفارش از طرف پیمانکار و یا در موارد معدود از طرف کارفرما به بازرس ارائه می¬شود. بارها مشاهده شده است که مشخصات کالاهای مورد سفارش ناقص بوده و بازرس را با ابهاماتی مواجه می¬سازد به¬طور مثال:
" 5 شاخه لوله API-5L ،گرید B ، 6اینچ اسکجول 120"
که مطابق استاندارد API Specification 5L-2007 بایستی حداقل مشخصه تولید لوله (PSL1 یا PSL2) ، طول موردنیاز و تلرانس آن (random/approximate) و نوع لوله (به لحاظ فرایندهای ساخت آن، همچون درزدار یا بدون درز) مشخص گردد.
همچنین ممکن است در کنار استانداردهای بین المللی الزامات دیگری در Specification پروژه لحاظ شده باشد که بازرس بایستی از الزامات مزبور مطلع گردد. در بسیاری اوقات عدم ارائه مشخصات فنی و مدارک پروژه منجر به مشکلات غیرقابل جبران و یا توقف پروژه شده است. بطور مثال در مشخصات فنی یکی از پروژه ها رعایت الزامات استاندارد Nace MR0175 اعلام شده بود لیکن درج این الزام در درخواست ولیست کالاهای موردنیاز فراموش شده بود. بدیهی است که ضرورت این استاندارد برای متریالی که در سرویس های ترش (حاوی سولفید هیدروژن) مورد استفاده قرار می گیرند، اجباری است و در صورت نادیده گرفتن آن خساراتی را به تجهیزات وارد می نماید. البته در اینگونه شرایط مسئولیتی متوجه بازرس نمی باشد. لیکن به لحاظ اهمیت آن، بازرسان معمولا به جستجوی مدارک جهت اطمینان از وجود یا عدم وجود این الزامات می باشند.
از دیگر مسائلی که بازرسی کالا را با مشکل مواجه می¬سازد محل بازرسی است. بارها پیش آمده که به¬همراه پیمانکار برای بازرسی لوله¬ها و اتصالات پروژه ای از یک فروشگاه به چندین فروشگاه دیگر مراجعه کرده ام و با چندین نفر از نماینده¬های فروشندگان که اطلاعی از کیفیت و مشخصه فنی کالا نداشته اند روبرو شده ام.
از مزیت های بازرسی کالا در کارگاه های ساخت می توان موارد ذیل را ذکر نمود:
• حضور نماینده کنترل کیفیت سازنده
• در دسترس بودن تجهیزات اندازه گیری و بازرسی
• در دسترس بودن تجهیزات کارگاهی جهت جابجایی کالا
بدیهی است معمولا در فروشگاه¬ها نبود موارد فوق مشکلاتی را در حین بازرسی ایجاد می نماید. این موضوع به¬وفور در بازارهایی همچون شادآباد تهران مشاهده می¬شود که فروشنده اجناس را بر روی هم قرار داده و امکان بازرسی آنها وجود ندارد. همچنین شرایط نگهداری و انبار کالاها مناسب نمی باشد و بعضا بعلت چیدمان نادرست، صدماتی به کالا وارد می شود. در اینگونه موارد غالباً عیوبی همچون زنگ زدگی یکنواخت، Pitting، غرشدگی و فرورفتگی توسط بازرس گزارش می گردد.
در اینگونه موارد پیشنهاد می گردد بازرس ابزار اندازه گیری ضروری کالیبره همچون متر، کولیس و ضخامت سنج فلز (آلتراسونیکی) بهمراه داشته باشد. پیمانکار نیز بایستی شرایط بازرسی کالا را از قبل با فروشندگان هماهنگ نماید و در صورت نیاز نسبت به تامین تجهیزات موردنیاز جهت جابجایی کالا همچون لیفتراک و جرثقیل اقدام نماید. همچنین پیمانکار ترجیحاً نماینده کنترل کیفیت خود را با بازرس همراه نماید.
یکی از مهم ترین مواردی که بازرسان کالا از فروشندگان درخواست می¬کنند ارائه گواهینامه تولید کالا (گزارش آزمون مواد) می باشد. گواهینامه کالا در اصل شناسنامه آن است که عدم ارائه آن حتی در صورتی که کالا به لحاظ ظاهری تایید باشد موجب رد شدن یا (Reject) آن می شود. گواهینامه کالا بایستی بصورت اصل یا کپی برابر اصل با مهر سازنده به بازرس ارائه شود.
متاسفانه آنچه که بارها بازرسان مشاهده و گزارش کرده اند جعل گواهینامه ها توسط بعضی از فروشندگان است. در این ارتباط اینجانب با یکی از فروشندگان کالا گفتگویی داشتم. گفته این شخص برایم بسیار حیرت انگیز بود که می گفت جعل گواهینامه ها کار عادی در بازار بشمار می آید و این موضوع بعضاً حتی با خریداران یا واسطه ها حل و فصل (هماهنگ) می شود.
گواهینامه می¬بایست با علائم نشانگذاری شده بر روی کالا قابل ردیابی باشد. بازرس مشخصات کالا را در گواهینامه با علائم نشانگذاری شده روی کالا تطبیق می دهد. آنچه که اکثرا از طرف بازرسان گزارش می¬گردد ارائه کپی گواهینامه های کالا از طرف فروشندگان است. در شرایط بدتر کپی های مزبور خوانا نمی باشند. بازرس موظف است موضوع فوق الذکر را در گزارش بازرسی خود لحاظ نماید. ترخیص کالا با گواهینامه کپی منوط به پذیرفتن مسئولیت اعتبار گواهینامه ها از طرف فروشنده و در نهایت با تایید کارفرما صورت می پذیرد.
بایستی دقت شود دامنه بازرسی (scope of inspection) در درخواست ذکر شود. اگر دامنه بازرسی مشخص نباشد الزامات عمومی در بازرسی کالا بشرح زیر قابل اعمال خواهد بود:
• بازرسی کیفی (شامل بازرسی چشمی و بازرسی ابعادی)
• کنترل مدارک (گواهینامه ها) و بررسی قابل ردیابی بودن آنها با کالا
• بازرسی کمی
• بازرسی بسته بندی
• بازرسی حین بارگیری (در صورت نیاز)
لازم است درصد بازرسی نیز در درخواست مشخص شود. ذکر بازرسی بطور تصادفی یا راندوم بدون ذکر درصد کافی نمی باشد. تعداد نمونه های بازرسی شده به انضمام شماره سریال آنها صریحاً در گزارش بازرسی قید شود. درصد بازرسی ابعادی می بایست مشخص گردد حتی در صورت اعلام بازرسی بصورت راندوم یا تصادفی درصد نمونه گیری صریحا اعلام شود. بازرس موظف است مطابق درصد اعلام شده از کالا نمونه گیری بعمل آورده و کلیه ابعاد را با ابزار اندازه گیری کالیبره اندازه گیری نماید و مقادیر اندازه گیری را با استاندارد مربوطه و تلرانس مندرج در آن مقایسه نماید.