با توجه به رشد شتاب آلود توسعه صنعت در بخشهای گوناگون و لزوم تعمیر و نگهداری دستگاهها و ماشین آلات به ویژه در صنعت نفت و مشكلات حاصل از آن علی الخصوص آلودگی محیط زیست- اثرات گلخانه ای وگرم شدن دمای كره زمین و... ، جهت رفع نیاز وبهبود اوضاع صنعتی و جلوگیری از آسیب رسیدن به جامعه انسانی و در نتیجه توسعه متوازن در همه ابعاد از جمله رفاه عمومی- بهداشت- آموزش- تغذیه سالم و . . . « تخصص » یكی از امور بسیار ضروری و اجتناب ناپذیر به نظر می رسد. بر این اساس دو رشته آكادمیك جدید- كه البته سالهاست بصورت تجربی در صنعت مورد بهره برداری واقع می شود- در دانشگاه صنعت نفت ایجاد شده كه در مقایسه با سایر رشته های دانشگاهی بسیار جوانتر و شاید ناشناخته تر باشد.

این رشته در كنا ر رشته های صنایع بالادستی نفت ازجمله مهندسی اكتشاف-استخراج –مخازن هیدروكربوری-حفاری ومهندسی بهره برداری به عنوان یك مكمل بسیار اثرگذار محسوب میشود كه بدون این رشته سایر رشته ها ی نفتی جهت رسیدن به سر منزل مقصود باز می مانند و درصنایع پایین دستی نفت از جمله مهندسی پالایش-مهندسی پتروشیمی وپلیمر وطراحی فرآیند و...هم از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده تا جاییكه بسیاری از كارشناسان براین باورند كه با توجه به وسعت كاربرد وقلمرو كارائی این رشته در تمام حوزه های نفت وگاز وپتروشیمی و...این رشته را باید زیرمجموعه مهندسی نفت به شمار آورد وتحت عنوان «مهندسی نفت-بازرسی فنی» به صورت رسمی شناخته شود.

از آنجا كه تا یكی دوماه آینده نتایج كنكور سراسری مشخص خواهد شد ودر دفترچه انتخاب رشته نام این دو رشته خواهد آمد وظیفه دانستم به عنوان كسی كه فارغ التحصیل این رشته واز همین پایگاه علمی برخاسته وبا جایگاه این رشته در صنایع نفت وگاز آشنایی نسبتا كافی و وافی دارد و از نزدیك با این رشته ومتخصصان آن سروكار دارد جهت آشنایی و استحضار و اشراف كامل علاقمندان به توضیح این دو رشته بپردازم:‌

دوره كارشناسی « مهندسی ایمنی و بازرسی فنی » برای اولین بار در ایران در سال تحصیلی دانشگاهی 71-1370 شمسی در دانشكده مهندسی نفت شهید تندگویان آبادان ایجاد شده كه مطابق مصوبات وزارت علوم تحقیقات و فن آوری ( وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت ) این رشته شاخه ای از « مهندسی شیمی » محسوب میگردد.

دوره كارشناسی « مهندسی ایمنی و بازرسی فنی » به دو گرایش اصلی تقسیم می شود:‌
الف )‌ مهندسی شیمی- بازرسی فنی
ب ) مهندسی شیمی- ایمنی و حفاظت

جهت بهتر شناخته شدن این دو گرایش و عدم اختلاط آن با سایر موارد، هر كدام از رشته ها بصورت جداگانه مورد بررسی واقع شده كه البته این گزارش را به گرایش « مهندسی شیمی- بازرسی فنی » اختصاص می دهیم و گرایش دیگر آن یعنی « مهندسی شیمی- ایمنی و حفاظت » را در فرصت مناسب دیگر در همین سایت مورد كنكاش قرار خواهیم داد.

لازم به توضیح است كه مأخذ این توضیحات « تصمیم نهایی وزارت علوم و تحقیقات و فن آوری جمهوری اسلامی ایران» در ایجاد و احداث این رشته می باشد.

1- مقدمه

در اجرای بند «ب» اصل دوم و بند های 3 و 13 اصل سوم و ایجاد شرایط تحقق بند 4 همین اصل و نیز اجرای اصل سی ام و بند 7 اصل چهل و سوم و ایجاد شرایط تحقیق بند های 8 و9 این اصل و اصول دیگر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و با عنایت به لزوم ایجادوتوسعه صنایع نفت وگازو پتروشیمی و پلیمر برای استفاده از ارزش افزوده محصولات آنها در جهت توسعه اقتصاد ملی و با توجه به وجود امكانات بالقوه در كشور جهت گسترش صنایع نفت وگاز و پتروشیمی نیاز روز افزون كشور به متخصصان و كارشناسان متعدد جهت بهره برداری و اداره صنایع مذكور، دوره كارشناسی «مهندسی ایمنی و یازرسی فنی » با مشخصات زیر در محدوده «شاخه بازرسی فنی» تدوین شده است .

2- تعریف و هدف:
دوره كارشناسی شاخه بازرسی فنی یكی از دوره های عالی فنی و مهندسی می باشد كه هدف از آن تربیت متخصصات در زمینه بازرسی فنی ( دستگاهها ، ماشین آلات تاسیسات برقی و مكانیكی ) در صنایع نفت وگاز وپتروشیمی و پلیمر است . این دوره مشتمل به دروس پایه و اصلی« مهندسی شیمی» می باشد و دروس تخصصی آن در زمینه متالورژی ، خوردگی و بازرسی فنی مكانیك و برق می باشد .


3- طول دوره و شكل نظام :
طول دوره كارشناسی با كاراموزی 4 سال می باشد و كلیه دروس آن می تواند در 8 ترم برنامه ریزی شود. طول هر ترم 17 هفته است هر واحد درسی بصورت نظری بمدت 17 ساعت و بصورت آزمایشگاهی 34 یا51 ساعت وكارگاهی بمدت 51 ساعت در طول نیمسال تحصیلی می باشد. حداقل هر ماه كار آموزی معادل 1 واحد است .

4- واحد های درسی :
تعداد كل واحد های درسی 146واحد و 7 واحد كار آموزی و پروژه است.

5- نقش و توانایی:

دوره كارشناسی مهندسی بازرسی فنی بمنظور احراز توانایی های زبر برنامه ریزی شده است :

5-1): وقوف كامل به استانداردها و كد های طراحی ، مهندسی و ساخت در صنایع نفت وگاز و پتروشیمی بخصوص ضوابط طراحی و مهندسی واحد های پتروشیمی در ایران

5-2 ): وقوف كامل به استاندارد ها و كد های مختص بازرسی فنی و بازرسی برق

5-3): وقوف كامل به مشخصات فنی وسائل و ماشین آلات مصرفی در صنایع نفت وگاز و پتروشیمی و پلیمر.

5-4 ): آشنائی كامل با تعیین مشخصات فنی دستگاهها و ماشین آلات صنایع نفت وگاز و پتروشیمی و پلیمر جهت سفارش خریدساخت .

5-5 ): وقوف كامل به اصول ساختمانی و مهندسی و مشخصات فنی وسائل مصرفی در صنایع پتروشیمی و پلیمر مانند برجها ، مخازن مبدل ها، كوره ها ، راكتورها ، لوله ها و ملحقات آنها.

5-6): وقوف كامل به اصول ساختمانی و مهندسی و مشخصات فنی وسائل برقی مصرفی در صنایع پتروشیمی و پلیمر مانند ژنراتور ها ، ترانسفور ماتور، خطوط انتقال، تابلو ها، سیستم های كنترل ، انواع موتور ها ، مشخصات خطوط هوائی و كابلها ، كلید ها ، مدارهای فرمان و غیره .

5-7 ): وقوف كامل بكاربرد وسائل كنترل و ماشین های دوار مكانیكی و برقی در واحد های صنایع نفت وگاز و پتروشیمی و پلیمر و آشنائی با اصول طراحی و مهندسی و بازرسی فنی آنها

5-8 ): وقوف كامل به مسائل ایمنی و حفاظتی كه در زمان طراحی نصب و راه اندازی و عملیات با دستگاهها و سیستم ها بایستی ملحوظ گردد .

5-9): وقوف كامل به انتخاب آلیاژهای فلزی و غیر فلزی و مواد صنعتی كه باید از آنها در ساخت دستگاهها ، ماشین آلات ، لوله ها ، برجها، مخازن، راكتور ها، دسگهای بخار و غیره بكار گرفته شود یا در صورت لزوم با تجهیزات جدید جایگزین گردد.

5-10): وقوف كامل به پدیده خوردگی واكسیداسیون در صنایع نفت وگاز وپتروشیمی و پلیمر و نحوه اندازه گیری و راههای جلوگیری و كنترل آن.

5-11): وقوف كامل به مشخصات فنی و كاربرد آلیاژها و فلزات گوناگون در شرایط مختلف عملیاتی از نظر خوردگی، تحمل فشارهای بالا ودرجات حرارت زیاد و غیره .

5-12): اطلاع و تخصص در مورد اندازه گیری های لازم ازمشخصات دستگاههای صنعت نفت وگازو پتروشیمی و پلیمر كه در سرویس هستند بمنظور حصول اطمینان از قابلیت كار آنها و جلوگیری ازخطرات انفجار و آتش سوزی ، خرابی و همچنین تعیین طول عمر مفید باقیمانده .

5-13): اطلاع و تخصص در مورد آسایش وسهولت وروان بودن قابلیت كار دستگاههای برقی به منظور اطمیمنان از ایمن بودن خطرات اتصالی،سوختگی،آتش سوزی وایجاد انفجار.

5-14):وقوف كامل به استانداردها ومشخصات فنی ایمنی كارخانجات كه از نقطه نظر انفجار وضع خطر ناكی دارندوتعیین مشخصات برای سفارش دستگاهها در محیطهای فوق

5-15):اطلاع كامل از استانداردهای ساختمانی دیگهای بخار پیشرفته وسیستم های لوله كشی بخار وآب كندانس،هوای فشرده ،به منظور بازرسی وحصول اطمینان از قابلیت كاركرد آنها

5-16): اطلاع و وقوف كامل در مورد تهیه شناسنامه و مشخصات فنی كلیه دستگاههای مورد مصرف در صنایع نفت وگاز وپتروشیمی و پلیمر ، جهت نگهداری سوابق فنی و تعیین زمان تعمیرات اساسی، بازرسی مجدد، جایگزینی و نصب نمودن تعمیرات و اصلاحات فنی.

5-17): اطلاع و وقوف كامل از آزمایشات فشار برای دستگاههای تحت فشار و آزمایشات مخرب و غیر مخرب ، رادیوگرافی صنعتی و تفسیر فیلم های جوش.

5-18): اطلاع و و قوف كامل به عملیات حرارتی بمنظور بدست اوردن مجدد خواص مكانیكی قبلی در مورد دستگاهی كه تحت تعمیر قرار می گیرد.

5-19): اطلاع و وقوف از چگونگی تعیین مقدار قابل قبول ایزولاسیون در مورد دستگاههای برقی كه مورد تعمیر قرار گرفته اند بمنظور حصول اطمینان از ایمن بودن و قابلیت كاربا توجه به استانداردهای قابل قبول.

5-20): ایجاد بررسی های اقتصادی و مقایسه راه حل های مختلف از نظر اقتصادی و زمانی كه برای حل معضل خاص فنی( در رابطه با تخصص بازرسی فنی) ارائه می گردد و توصیه بهترین راه حل برنامه ریزی برای بازرسی های فنی متناوب.

6- اهمیت و ضرورت :
با عنایت به نقش اساسی زیر بنایی صنایع بالادستی نفت و توسعه پالایشگاهها وصنایع پتروشیمی و پلیمر در توسعه اقتصادی كشور و نیاز مبرم این صنایع به كار كارشناسان بازرسی فنی بمنظور حصول اطمینان ازصحت تعمیرات وتغییرات واصلاحات انجام شده و حفظ و حراست دستگاهها در مقابل خوردگی و اتفاقات و حوادث ناخواسته و انفجارات كه در اثر ضعیف شدن دستگاهها در طول زمان ممكن است پیش آید این دوره از اهمیت حیاتی وسرنوشت ساز واثر گذاری برخوردار می باشد .
به فضل وعون الهی در مقاله ای جداگانه گرایش دوم این رشته دانشگاهی--كه در مقدمه این مقاله بدان اشاره رفت-یعنی« مهندسی ایمنی وحفاظت فنی» را معرفی خواهیم كرد.

برگرفته از http://www.nafttimes.com
تهیه كننده :مهندس بهرام خواجه احمدی
(مهندس ارشد ناظر برصادرات نفت خام – جانشین رییس منطقه 3 اداره كل نظارت بر صادرات ومبادلات مواد نفتی